Ochrona gatunkowa jest w Polsce jedną z form ochrony przyrody. Ma ona na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin, grzybów i zwierząt oraz ich siedlisk, a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. Ochrona ta dotyczy gatunków rzadko występujących, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych ochroną na podstawie umów międzynarodowych.

Ochrona gatunkowa zwierząt dziko żyjących ma w Europie wielowiekową tradycję. W Polsce przepisy ochronne dotyczące niektórych gatunków zwierząt, m.in. bobra i tura wprowadzono już w średniowieczu (XI i XII w.). W XV i XVI w. rozszerzono je na dalsze gatunki: żubra, tarpana, łosia, sokoła wędrownego i łabędzia niemego. O nowoczesnej ochronie gatunkowej zwierząt możemy mówić od 1868 roku, kiedy to została wydana we Lwowie przez galicyjski Sejm Krajowy ustawa o ochronie świstaków i kozic tatrzańskich. Był to pierwszy tego typu europejski akt prawny.

Ustanawianie ochrony gatunkowej roślin i zwierząt oraz zakazy z nią związane

Podstawy prawne ochrony gatunkowej ustala ustawa o ochronie przyrody, a szczegółowe jej zasady oraz wykazy gatunków chronionych określa minister właściwy do spraw środowiska w drodze rozporządzenia publikowanego w Dzienniku Ustaw (dodatkowe gatunki mogą być objęte ochroną w danym województwie przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska).

W stosunku do gatunków objętych ochroną gatunkową obowiązują określone zakazy (zabijania, zbierania, przetrzymywania, niszczenia ich siedlisk, handlowania, wywożenia za granicę, płoszenia itp.). Na odstępstwa od zakazów zezwolenie wydaje Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska lub regionalny dyrektor ochrony środowiska.

W ochronie gatunkowej istnieją dwie formy: